Sunday, June 26, 2011

“Merely a Man of Letters”. Jorge Luis Borges: an interview


  ,,ubralod, literatori"
xorxe luis borxesi: interviu
Ffilosofia da literatura 1 (1977): 337-41


1976 wlis 14 aprils ,,filosofia da literaturis’’ redaqtorebma, denis datonma da maikl Ppalensia-rotma TavianT kolegasTan, lourens i. berkovesTan erTad miCiganis - derbornis  universitetidan, inteviu CamoarTves xorxe luis borxess miCiganis saxelmwifo universitetSi, sadac mowveuli profesoris rangSi imyofeboda zamTris semestris ganmavlobaSi. qvemoT moyvanili Canaweri Seicavs saubris centralur da mniSvnelovan momentebs. dialogi inglisurad warimarTa. Tanamedrove cifruli teqnologiebis gamoyenebiT detalebis  da sizustis sruli dacviT moxerxda 1976 wlis Canaweris aRdgena....



denis datoni: xom ver dagvisaxelebdiT im konkretul filosofosebs, romlebmac Tqven Semoqmedebaze gavlena moaxdines, yvelaze metad vin gainteresebdaT?


xorxe luis borxesi: vfiqrob, am kiTxvaze advilad gagcemT pasuxs. Oori adamiani SemiZlia gamovyo: berkli da Sopenhaueri. Tumca, hiumis dasaxelebac SeiZleba. bolos da bolos, berklis ideebs upirispirdeba. sinamdvileSi ki, misi produqtia. iseve, rogorc berkli _ lokis. Lloki, berkli da hiumi SeiZleba moviazroT, rogorc sami dapirispirebuli ideis kavSiri. filosofiaSi sapirispiro mosazrebis avtori kontrargumentebis dialogSi erTveba.


Mmaikl palensia-roti: Sopenhauers sad moaTavsebdiT?


xorxe luis borxesi: Sopenhaueri Zalian gansxvavdeba hiumisgan. Mmas sakuTari mosazreba gaaCnda nebaze, rogorc aseTze. Mmsgavs rames hiumTan ver SexvdebiT. Mmagram berklis SemTxvevaSi saqme gansxvavebuladaa. Tu sworad gavige, is RmerTis srul informaciulobas aRiarebs, RmerTma yvelaferi uwyis. Cven Tu am oTaxidan gavalT, gana es oTaxi gauCinardeba? Aara, ra Tqma unda, RmerTma amaze ukve izruna.


SopenhauerTan dakavSirebiT...axlaxan isev gadavikiTxe  Die Welt als Wille und Vorstellung, samyaro, rogorc neba da idea. Ggaocebuli davrCi, ufro zustad, gulgatexili, SesaZloa, sagonebelSi Camagdo im mudmivma mocemulobam, rasac SopenhauerTan vxvdebiT. savsebiT SesaZlebelia, es weriTi cdomileba iyos. Mmagram Tu gaviTvaliswinebT imas, rom mas isev ubrundeba da im faqtsac, rom Sopenhaueri saerTod Zalian frTxilad werda, meeWveba, es cdomileba iyos. MmagaliTad, iwyebs imiT, rom samyaro, varskvlavebi, maT Soris kosmosic, planetebi, es planetac arsebobs imdenad, ramdenadac maT aRiqvams Cveni goneba. Aase araa?


mp-r: diax


borxesi: magram Semdeg, Cemda gasaocrad _ vfiqrob, Tqven SegiZliaT es amisxsnaT, radgan filosofosebi xarT, me ki, ara _ Sopenhaueri ambobs, rom arcerTi es sagani ar flobs arsebobas Cveni gonebisgan damoukideblad. Dda rom samyaro _ maxsovs es sityvebi, mgoni ar vcdebi _ “ist ein Gehirnphänomen”, anu samyaro inteleqtualuri fenomenia. Aaxla, roca es wavikiTxe, guli damwyda. Aradgan, am TvalsazrisiT, goneba iseTive nawilia gare samyarosi, rogorc varskvlavebi da mTvare. radgan,Bsabolood, goneba (ar vici) vizualuris, taqtiluris, perცefciis sistemaa. Mmagram  is mudmivad gonebaze akeTebs aqcents.


mp-r: diax.


borxesi: ara mgonia,  episkoposi berklic gonebas usvamdes xazs, an hiumi, romelsac aqcenti unda gaekeTebina gonze, cnobierebaze...


dd: fiqroben, rom berkli Zalian kargad SegviZlia davinaxoT iseT TzulebebSi, rogoricaa “Orbis Tertius”.


borxesi: diax, SesaZloa. ra Tqma unda. im  Txzulebamde literaturuli TvalsazrisiTac mivedi.


Ddd: rogor asxvavebT literaturul normebs filosofiurisgan? SegiZliaT, agvixsnaT?


borxesi: oh, diax, amaze advilad gipasuxebT... enciklopedia iyo, me vityodi, Cemi cxovrebis yvelaze mniSvnelovani sakiTxavi wigni. sul mainteresebda... davdiodi buenos airesis Biblioteca Nacional-Si. Dda, radgan Zalian morcxvi viyavi, megona, ver gavarTmevdi Tavs wignis gamotanas biblioTekidan, biblioTekarebs... ase rom, yuradReba SevaCere Taroebze Semodebul Encyclopædia Britannica-ze. ra Tqma unda, Semdeg es wigni saxlSi mqonda, xelSi meWira. aviRebdi romelime toms da vkiTxulobdi. erT saRamos Zalian gavTvicnobierdi, roca yvelaferi wavikiTxe druzebze, draizerze, druidebze. Nnamdvili saganZuria, ara? Yyvelaferi es erT tomSi, ,dr-‘. 

Semdeg vifiqre, ra kargi iqneboda, gvqonoda rogorc realuri samyaros enciklopedia, ise warmosaxviTi samyaros enciklopedia, am sityvis yvelaze zusti gagebiT, sadac yvelaferi urTierTkavSirSi iqneboda erTmaneTTan. ase magaliTad, gveqneboda enobrivi erTeulebi, literatura am enasTan kavSirSi, istoria da ase Semdeg. vifiqre, damewera am warmosaxviT enciklopediaze. vicodi, mis Seqmnas sxvadasxva tipis adamiani dasWirdeboda, unda damsxdariyvnen, ganexilaT _ eseni iqnebodnen maTematikosebi, filosofosebi, literatorebi, arqiteqtorebi, inJinrebi, aseve romanistebi da istorikosebi. Dda, radgan sruliad gansxvavebuli samyaros Seqmna iyo saWiro, sakmarisi ar iqneboda mxolod warmosaxviTi saxelebis Seqmna. vifiqre, kargi iqneboda, mocemuli samyaro berklis ideebze yofiliyo dafuZnebuli.


Ddd: samyaro berklis TvalsazrisiT da ara dekartesi?


borxesi: diax, asea. im dRes davwere moTxroba “Tlön, Uqbar, Orbis Tertius”, romelmac bevri mkiTxvelis mowoneba daimsaxura. ra Tqma unda, yvelaferi idealizmis Teoriaze iyo dafuZnebuli, rom ar arsebobs araferi, garda imisa, rac xdeba, arseboben zmnebi da ara arsebiTi saxelebi, ar arseboben sagnebi, arsebobs mxolod maTi warmosaxva...


lourens i. berkove: Tqveni moTxrobebis wakiTxvis Semdeg mkiTxveli ganagrZnobs Tqveni ideebiT dainteresebas. “Tlön”amis magaliTia.


borxesi: imedia. Mmagram ara mgonia, is ideebi marTla Cemi iyos. realurad, me moazrovne ar var. filosofosebis ideebs viyeneb sakuTari literaturuli miznebisTvis. Mmagram moazrovne ar var. CemTvis ukve ifiqra berklim, hiumma, Sopenhauerma, mautnerma.


Mmp-r: Tqven ambobT, rom moazrovne ar xarT...


borxesi: diax, vgulisxmob imas, rom ar maqvs sakuTari filosofiuri sistema. Aarc arasodes micdia. Uubralod, literatori adamiani var. Sesabamisad, rogorc dante iyenebs Teologias sakuTari poeziisTvis, rogorc miltoni iyenebs Teologias sakuTari poeziisTvis, me ratom ar unda gamoviyeno filosofia, gansakurTrebiT, idelisturi filosofia _ romelic ase Zalian momwons _ sakuTari zRaprisTvis an moTxrobisTvis? vfiqrob, es nebadarTulia, gana ase araa?


Ddd: erTi ram namdvilad gakavSirebT filosofosebTan, Zalian mogwonT sirTule, paradoqsi.


borxesi: oh, diax, ra Tqma unda, vfiqrob, filosofia Cvenive sirTuleebidan gveZleva. Tu Tqven gaqvT wakiTxuli, rasac me sruli pasuxismgeblobiT vuwodeb ,,Cem namuSevrebs’’, _ Tu Tqven gaqvT wakiTxuli Cemi sketCebi, Tu rac hqviaT _ iq aucileblad SeamCnevT siZnelis simbolos. Eda es labirinTia. mimaCnia, is yvelaze cxadi simboloa sirTulis. sirTule da gancvifreba erTmaneTTan asocirdeba, xom asea? gancvifrebis simbolo labirinTi iqneba.


Ddd: magram filosofosebs sirTulesTan mxolod konfrontacia ar akmayofilebT.  pasuxebi, sistemebi surT.



borxesi: diax, es marTebulia.


Ddd: marTebulia?


borxesi: SesaZloa, sistemebis Camoyalibeba ver moxdes, magram TviTon kvleva sainteresoa.


Mmp-r: SegviZlia, Tqveni Semoqmedeba sistemebis Ziebad moviazroT?


borxesi: ara, aseTi ambiciuri ver viqnebi. fantastikuri Janris nawarmoebebi ara, aramed filosofiis mxatvruli literatura SemiZlia vuwodo maT, an ocnebis mxatvruli literatura. Tanac, me Zalian maintersebs solიfsizmi, romelic sxva araferia Tu ara idealizmis eqstremaluri forma. Tumca, Zalian ucnauria, rom yvela, vinc solifsizmze wers, wers mxolod imisTvis, rom uaryos is. erTi wignic  ar minaxavs, solifsizmis Teorias emxrobodes. vici, rac unda miTxraT: Tu mxolod erTi meocnebe  arsebobs, ra saWiroa wignis dawera? Mmagram Tu mxolod erTi meocnebe arsebobs, ratom ar unda viocneboT wignis daweraze?  


Ddd: erTxel bertran raselma gamoTqva idea, rom saWiroa, yvela solifsisti Seikribos da Camoyalbdes solifsisturi asociaciebi.


borxesi: diax, Zalain Wkvianuri azria. analogiuri mosazrebas wers bredli naSromSi ,,garegnoba da realoba’’. Semdeg erTi italieli mwerlis wigni wavikiTxe _ Il Solipsismo, sadac ambobs, rom mTeli sistema am periodis egoizmis, TavkerZoebis mtkicebulebaa. idiotobaa. Aarasodes mifiqria solifsizmze ase.


Mmp-r: Tqven rogori azris xarT solifsizmze?


borxesi: vfiqrob, solifsizmi gardauvalia.


Mmp-r: SesaZlebelia Tavidan aviciloT, Tu gardauvalia?


borxesi: vfiqrob, gardauvalia logikuri TvalsazrisiT, vinaidan veravin daijerebs. Ees cotaTi berklis Sesaxeb hiumis mosazrebas hgavs: ,,misi argumentebi arc uaryofas gamoxatavs da arc rwmenas’. solofsizmi arc uaryofas gamoxatavs da arc rwmenas...


dd : rogor fiqrobT, SesaZlebelia, nawarmoebma filosofiuri pozicia  gamoxatos imaze ufro efeqturad, vidre filosofoss SeuZlia masze imsjelos ?


borxesi: amaze arasodes mifiqria, magram, vTvli, Tqven marTali brZandebiT, ser. vTvli, rom Tqven _ diax, diax, vfiqrob, Tqven marTali xarT. radgan rogorc _ ar vici zustad, bernard Som?_ Tqva, argumentebs ar SeuZliaT, rameSi dagvarwmunon. Aara, emersonma Tqva. Mman Tqva, rom argumentebs ar SeuZliaT, rameSi dagvarwmunon. vfiqrob, swori mosazrebaa. im SemTxvevaSic ki, Tu RmerTis arsebobis gasamarTleblad mtkicebulebebis Zebnas SevudgebiT, ara? mocemul SemTxvevaSi, Tu argumentebs ar SeuZliaT adamianis daewmuneba, igavebi da zRaprebi daarwmuneben? an mxatvruli literatura? isini gacilebiT damajereblad JRers, vidre silogizmi _ vfiqrob, asea. vTqvaT, ieso qriste, rogorc maxsovs, arasodes iyenebda argumentebs. iyenebda stils, konkretul metaforas. Uucnauria _ diax, is yovelTvis STambeWdav winadadebebs mimarTavda. arasodes ambobda, me mSvidobis mosatanad ki ar movsulvar, omiT movdivar _ ,,me mSvidobis mosatanad ki ar movsulvar, maxviliT movdivar". qristec igavebiT fiqrobda. Tu sworad maxsovs, bleiki ambobda, rom adamiani _ vgulisxmob qristian adamians _ ubralod arseba ki ar unda iyos, aramed, gonieri... is xelovanic unda iyos, radgan qriste Tavisi qadagebiT xelovnebas gvaswavlida. Qqristes yovel windadebas, Tu ara yovel warmoTqmul sityvas, literaturuli Rirebuleba gaaCnia da SeiZleba moviazroT, rogorc metafora an igavi.


Ddd:  roca filosofiur formasa da literaturul temperaments Soris amdeni saerToa, maSin ra ganasxvavebs maT?


 borxesi: vfiqrob, filosofosi mkacrad miyveba fiqrebis qronologias. Mmweralsac ainteresebs narativi, magram is igavebs  hyveba metaforebiT.


Mmp-r: SeiZleba Tu ara, rom narativi, gansakuTrebiT, mcire zomis narativi mkacrad filosofiuri iyos?


borxesi: vfiqrob, SeiZleba. Mmxolod im SemTxvevaSi, Tu is igavia. Mmaxsovs, oskar uaildis biografia wavikiTxe, hesket pirsonis dawerili. rasac xangrZlivi diskusiebi mohyva winaswargansazRvrulobisa da Tavisufali nebis Sesaxeb. Semdeg man HhkiTxa uailds, Tu ra gaakeTa Tavisufali nebis karnaxiT. Mman ki, ambis saxiT gasca pasuxi. Aambavi, erTi SexedviT, ararelevanturad JRerda, magram ase ar iyo. man Tqva _ diax, diax, diax, ramdenime  lursmani, qinZisTavi da nemsi magnitis mezoblad cxovrobda. erTxel erT-erTma maTganma Tqva: ,,vfiqrob, magnits unda vestumroT’’. meorem ki Tqva: ,,vfiqrob, Cveni movaleobaa, rom vestumroT magnits’’. mesamem daamata: ,,es axlave unda moxdes, dayovneba ar SeiZleba’’. Dda maSin, roca amas ambobdnen, gaucnobiereblad, magnitisken mieqanebodnen, is ki iRimoda, icoda, rom masTan unda misuliyvnen. warmoidgineT momRimari magniti. Aase gadmosca oskar uaildma Tavisi idea. Yyvelani vfiqrobT, rom Tavisuflebi varT, Tumca, ase araa...

magram minda davazusto, rom Cem teqstebSi aRmoCenili nebismieri idea mxolod daweris Semdeg warmoiSva. Aanu, me weriT daviwye, ambიT daviwye, ocnebiT daviwye, Tu gnebavT, ase daarqviT. Mmxolod Semdeg warmoiqmna idea. Mmagram, rogorc vTqvi, me moraliT ar viwyeb da Semdeg ambavs mis dasamtkiceblad ar vigoneb.


***
aq mTavrdeba borxesTan saubris Canaweri, Tumca, es dialogi ufro adre daiwyo da kidev ramdenime wuTi gagrZelda oTaxSi da Semdeg, mogvianebiT, lanCis dros.


inglisuridan Targmani: naTia pertaia

No comments:

Post a Comment